Yazı Detayı
13 Ekim 2017 - Cuma 18:55
 
TEKLİFLERİ DİNLEME EDEBİ VEYA İHTİLAF AHLÂKI
Yusuf Kerimoğlu
 
 



SORU: "Ben bir üniversite öğrencisiyim. Çevremde değişik usulleri savunan Müslümanlar vardır. Birinin takva yolu diye tavsiye ettiğini, diğeri reddedebiliyor.(...) Bazı kardeşlerimizin iddiaları şöyledir: "Peygamberimiz, bizlere Kur'an ve Sünnet'i emanet olarak bırakmış ve bunlara sarıldığımız müddetçe dalalete düşmeyeceğimizi haber vermiştir. Demek ki, Müslümanlar ancak Kur'an ve Sünnet'te birleşebilirler. Herhangi bir mezhepte veya meşrepte birleşmeleri mümkün değildir."(...) Bazıları ise, "Kur'an ve Sünnet'te yer alan hükümler sınırlı, insanların ihtiyaçları ise sınırsızdır. Ulemanın benimsediği, "İctihad, ictihadı nakzedemez" kaidesi, ihtilafları çoğaltmak için değil, insanların problemlerini çözerken her ihtimali değerlendirmek içindir" diyerek, farklı bir yorum getiriyorlar. (...) Fıkıh usulü açısından, bu iki farklı iddianın da doğru olması mümkün değil midir? Bu tartışmaların temelinde yatan duygu, birbirlerine karşı galip gelme ihtirası mıdır?"


CEVAP: Her Müslümanın, Kur'an-ı Kerim'de ve Resul-i Ekrem (sav)'in Sünneti'nde yer alan bütün hükümlerin, "mutlak hakikat" olduğuna iman etmesi farzdır. Bu teslimiyetleri sebebiyle kendilerine, "Müslüman" vasfı verilmiştir. İmandan sonra en önemli farz ise, ilim öğrenmektir. İmam-ı Serahsi: "Şüphesiz ki, Allahu Teala(cc)'ya imandan sonra, en kuvvetli farzlardan birisi de ilim öğrenmektir. Bir Hadis-i Şerif'te, 'İlim öğrenmek her müslüman erkek ve kadın üzerine farzdır' buyurulmuştur. İlim, aynı zamanda peygamberlerin bıraktığı bir mirastır"(1) diyerek, bu inceliğe işaret etmiştir. Her Müslüman, Allahu Teala(cc)'nın razı olacağı amelleri eda etmek ve kul hukukuna tecavüzden şiddetle kaçınmak mecburiyetindedir. Mü'minlerin, "ya hayır konuşmaları, ya susmaları" Sünnet'le sabit olduğu gibi, kardeşlerinden gelen tekliflere kulak vermeleri de nass ile sabittir. Zira, Kur'an-ı Kerim'de, "Onlar söze (dikkatle) kulak verirler de, onun en güzeline uyarlar. İşte, bunlar Allah'ın kendilerine hidayet ettiği kimselerdir. İşte, bunlar temiz akıl sahipleri olanların ta kendileridir" (Ez- Zümer Suresi: 18) hükmü beyan buyurulmuştur. Mü'minlerin vasıflarından birisi de, "tekliflere kulak vermek ve o tekliflerin en güzeline uymak" şeklinde ifade edilmiştir. İmam-ı Şafii (rh.a): "Bir meselede muhalif olan (farklı düşünen) kimse de dinlenir. Çünkü, bu fiilde, gafletin ortadan kaldırılması ve hakikatin ortaya çıkması için yerinde tesbit vardır"(2) diyerek, önemli bir inceliğe işaret etmiştir. Usul-ü fıkıh uleması, ihtilafı; "Hakkı tahkiken tesbit ve batılı iptal niyetiyle, iki muarızın şer'i delil getirmesidir" şeklinde tarif etmiştir. Bu gayret, Kıyamet'e kadar devam edecektir.


Tarih boyunca İslam alimleri, hakkında kat'i nass bulunan meselelerde ihtilafa düşmemişlerdir. Genel kaide, "Mevrid-i nassda ictihada mesağ yoktur"(3) şeklinde ifade edilmiştir. Hakkında nass bulunmayan konularda, ilim ehlinin ictihad etmesi zaruridir. "İctihadın, ictihadı nakzedemiyeceği" kaidesi, insanların tercih hakkına saygı göstermeyi (edebi) ön plana çıkarır ve gayr-i meşru olan sebeb asabiyetini önler. Bazı çevrelerin dillerinden düşürmediği, "Kur'an ve Sünnet'te birleşelim" sloganı, gerçekten cazip bir slogandır. Ancak "Kur'an ve Sünnet'te birleşmeleri" talep edilen insanlar, Müslümanlar ise zaten birleşmişlerdir. Zira, Kur'an ve Sünnet'i inkar eden kimseye "Müslüman" denilemez. Eğer bu sloganla Müslümanların dışındaki insanlara bir teklif götürülüyor ise, önce onlara Allahu Teala (cc)'ya iman etmelerini teklif etmek gerekir. Sünnet ile sabit olan budur. Resul-i Ekrem (sav), Hz. Muaz (ra)'ı Yemen'e vali olarak gönderirken şöyle buyurmuştur: "Sen ehl-i kitap bir kavmin yanına gidiyorsun. Onlara önce, 'Allah'tan başka ilah olmadığına ve benim O'nun Resulü olduğuma' şehadet etmelerini tebliğ et. Eğer, senin bu davetini kabul ederlerse, kendilerine bildir ki, Allahu Teala (cc) onlara her gün ve her gecede beş vakit namazı farz kılmıştır. Bu hususta da sana itaat ederlerse, onlara bildir ki, Allahu Teala (cc), kendilerine zekatı farz kılmıştır. Bu, onların zenginlerinden alınacak, fakirlerine verilecektir"(4) Şimdi, meselenin diğer bir boyutuna geçebiliriz: Hz. Ali (ra)'nin, "Hakkında kat'i nass bulunmayan konularda nasıl hükmedebiliriz?" sualine Resul-i Ekrem (sav): "Mü'minlerden ilim ve takva sahiplerini toplayıp istişare ediniz. Bir kişinin reyine göre hüküm vermeyiniz"(5) tavsiyesinde bulunmuştur. İstişarenin söz konusu olduğu yerde, farklı tekliflerin ve reylerin gündeme girmemesi mümkün değildir.


Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz: Fıkıh usulü tam bir hazinedir ve insanlığın her problemini çözebilecek derecede gelişmiştir. Farklı eğilimlerdeki müslümanlar, ihtilaf ahlâkına ve edebine riayet ederlerse, birbirlerinden istifade edebilirler. Meselenin özü budur. Birbirimize dua edelim.

 

 

 

 

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
(1) İmam-ı Serahsi- El Mebsut- Beyrut: ty C: 1, Sh: 2.
(2) İmam-ı Şafii- Er Risale- Kahire: 1979 (2 Bsm), Sh: 510, Madde: 1473.
(3) Ebu Said Muhammed El Hadimi- Şerhu Mecami - İst:1305, Sh: 329.
(4) İbn-i Hümam-Fethu'l Kadir-Beyrut: 1315, C:2, Sh: 19; Sahih-i Buhari- C: 8, Sh: 164; İbn-i Abidin- Reddü'l Muhtar Ale'd Dürri'l Muhtar- İst:1983, C: 4, Sh: 168.
(5) İbn-i Abdi'lberr- Camiu'l Beyani'l İlm- Kahire: 1346, C: 2, Sh: 59 

 
Etiketler: TEKLİFLERİ, DİNLEME, EDEBİ, VEYA, İHTİLAF, AHLÂKI,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
15 Ekim 2017
ADİL SİYASETİN VE ZALİM POLİTİKANIN KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
AİLE İÇERİSİNDEKİ İHTİLAFLARIN ÇÖZÜMÜ VE TALAK
15 Ekim 2017
ALINYAZISI, KAZA VE KADER KAVRAMLARI
15 Ekim 2017
ACBÜ'Z-ZENEB, GENETİK ŞİFRE
15 Ekim 2017
ANA-BABAYA NAFAKA
15 Ekim 2017
ANNE VE BABAYA İTAATİN SINIRI NEDİR?
15 Ekim 2017
ANNENİN HUKUKUNU KORUMAK FARZDIR
15 Ekim 2017
ATA DİNİ - II
15 Ekim 2017
ATA DİNİ - I
15 Ekim 2017
BAŞLIK PARASI
15 Ekim 2017
BEDENİN ZEKATI VE SADAKA-I FİTR
15 Ekim 2017
BİDAT EHLİ İLE MÜNASEBETLER
15 Ekim 2017
BİRDEN FAZLA HANIMLA EVLİLİK
15 Ekim 2017
BOŞANMA
15 Ekim 2017
CEHALETİN KEYFİYETİ VE ELFAZ-I KÜFÜR
15 Ekim 2017
CEMAATLER ARASI YARDIMLAŞMA
15 Ekim 2017
CİHAD KAVRAMI VE MÜCAHEDENİN KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
CİNLERİN MAHİYETİ - SİHİR MESELESİ
15 Ekim 2017
ÇEVRE KÜLTÜRÜ VE SİYASİ KANAAT DEĞİŞİMİ
15 Ekim 2017
ÇOCUKLARA İSİM VERİRKEN NELERE DİKKAT ETMELİYİZ?
15 Ekim 2017
ÇOCUKLARIN HAKLARINA RİAYET VE ADALET
15 Ekim 2017
DARÜ'L İSLAM'IN MAHİYETİ VE KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
DELİLLERİN TEARUZU VEYA MUHTELİF HADİSLER
15 Ekim 2017
DEPREM FELAKETİ, KADER VE SÜNNETULLAH
15 Ekim 2017
DEVLET MEMURLUĞU, HEDİYE VE RÜŞVET
15 Ekim 2017
DİNİN KEMALE ERMESİ VE AHKAMIN DEĞİŞMESİ
15 Ekim 2017
DUA NEDİR, ÂDÂBI NASILDIR?
15 Ekim 2017
DÜĞÜNLERDE İŞLENEN CÜRÜMLERİN MAHİYETİ
15 Ekim 2017
DÜNYADAKİ VE AHİRETTEKİ ŞEFAATİN KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
EHL-İ HADİS VE REY EHLİ TASNİFİ
15 Ekim 2017
EHL-İ SÜNNET İLE EHL-İ BİDAT'IN İHTİLAFI
15 Ekim 2017
EVLATLAR ARASINDA AYRIMCILIK
15 Ekim 2017
EVLATLIĞIN MİRASDAN PAYI
15 Ekim 2017
FASIĞIN MİRASI VE HARAM KAZANCIN TASFİYESİ
15 Ekim 2017
FERAİZ HUKUKU'NDA EVLATLIĞIN DURUMU
15 Ekim 2017
FIKIH İLMİNİN ESASLARI - BEYAN MESELESİ
15 Ekim 2017
FISK VE FASIKLIK
15 Ekim 2017
FİDYE VE YAŞLILIĞIN İLİŞKİSİ ÜZERİNE
15 Ekim 2017
FİYAT YÜKSELTMEK
15 Ekim 2017
GAYBA İMAN VE MUGAYYABAT-I HAMSE (5 BİLİNMEYEN) MESELESİ
15 Ekim 2017
GAYRİ MÜSLİMLERLE TİCARET
15 Ekim 2017
GÜNAHLARIN TASNİFİ VE TEKFİR MESELESİ
15 Ekim 2017
GÜZEL AHLAKIN VE EDEBİN KAYNAĞI NEDİR?
15 Ekim 2017
HABERLERİ ÖĞRENMENİN VE YAYMANIN HÜKMÜ
15 Ekim 2017
HAC İBADETİ SONRASI GÜNLÜK YAŞAM
15 Ekim 2017
HADİS USULÜ VE MUHTELİF HADİSLERİN MAHİYETİ
15 Ekim 2017
HARAM MAL İLE TİCARET
15 Ekim 2017
HARAM TİCARET
15 Ekim 2017
HARİCİLER - MÜRCİLER
15 Ekim 2017
HELAL RIZKIN MAHİYETİ VE FAİZİN TOZU DUMANI
15 Ekim 2017
HEVAYA MUHALEFET - TASAVVUF - MÜRŞİD-İ KÂMİL
15 Ekim 2017
HİCRÎ AYLARIN TESBİTİ VE ASTRONOMİ İLMİ
15 Ekim 2017
HİDAYET - DALALET VE HÜKÜMLERİ İLE AMEL
15 Ekim 2017
HİLÂFETİN İLGASI VE KAVMİYETÇİLİK GAYRETLERİ
15 Ekim 2017
HUKUKİ EHLİYET, HÜRRİYET VE ESARET MESELESİ
15 Ekim 2017
ISKAT-I SALAT VE DEVİR MUAMELESİNİN HÜKMÜ
15 Ekim 2017
İBADET HÜRRİYETİ VE FARZ NAMAZLARIN EDASI
15 Ekim 2017
İBADET İLE ADİL VE ZALİM SİYASETİN MÜNASEBETİ
15 Ekim 2017
İBADETLERİN MÜDDETİ VE MAKAM İDDİASI
15 Ekim 2017
İCMA-İ ÜMMET, KIYAS-I FUKAHA VE ÖRF DELİLİNİN MAHİYETİ
15 Ekim 2017
İCTİHAD KAPISI
15 Ekim 2017
İLMİ DELİLLERİN KEYFİYETİ VE USUL-İ FIKIH
15 Ekim 2017
İMAM-I AZAM'IN (RH.A) İCTİHAD ESASLARI
15 Ekim 2017
İMAN İLE AMEL ARASINDAKİ MÜNASEBET
15 Ekim 2017
İMAN VE İSLAM KAVRAMLARININ KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
İMANIN RÜKÜNLERİNDE İHTİLAF OLUR MU?
15 Ekim 2017
İMTİHAN DÜNYASI VE EBEDİ ALEM
15 Ekim 2017
İMTİHAN DÜNYASI, İSTİKAMET VE SABIR
15 Ekim 2017
İNANÇ HÜRRİYETİ İLE CİHAD İBADETİNİN MÜNASEBETİ
15 Ekim 2017
İNSAN AKLI İLE VAHYİN MÜNASEBETİ
15 Ekim 2017
İNSAN HAKLARI - LAİKLİK
15 Ekim 2017
İNSANLARIN TERCİH HAKLARI VE HUKUK NİZAMI
15 Ekim 2017
İNSANLIĞIN MASLAHATI VE UKUBATIN KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
İSLÂM VE MÜZİK
15 Ekim 2017
İSLAMİ EĞİTİMİN KEYFİYETİ VE İLİMLERİN TASNİFİ
15 Ekim 2017
İSLÂMİ MÜCADELE, NEFSİN KEYFİYETİ VE SABIR
15 Ekim 2017
İSLAMİ TESETTÜR, DİN VE VİCDAN HÜRRİYETİ
15 Ekim 2017
İSLÂMİ VE RESMİ NİKAH ARASINDAKİ FARKLAR
15 Ekim 2017
İŞ AKDİ VE ÜCRETLENDİRME
15 Ekim 2017
İŞCİNİN ÜCRETİ
15 Ekim 2017
İŞKENCE HADİSESİ VE RUHSATLA AMELİN HÜKMÜ
15 Ekim 2017
İTİKADİ FIRKALAR VE İMAN-AMEL ANLAYIŞLARI
15 Ekim 2017
İTİKAF
15 Ekim 2017
KADER İNANCI
15 Ekim 2017
KADIN HAKLARI VE HAREMLİK-SELAMLIK ANLAYIŞI
15 Ekim 2017
KADIN HAKLARI VE İ'TİKAF MESELESİ
15 Ekim 2017
KADİR GECESİNİN MAHİYETİ VE DEĞERİ
15 Ekim 2017
KAFİR CİNLER İNSANLARA ZARAR VEREBİLİR Mİ?
15 Ekim 2017
KAĞIT PARANIN HÜKMÜ
15 Ekim 2017
KALBİN KEYFİYETİ VE ZİKİR İBADETİ
15 Ekim 2017
KAVMİYETÇİLİK
15 Ekim 2017
KAZA NAMAZI
15 Ekim 2017
KEFFARETİN MAHİYETİ VE ORUÇ FİDYESİNİN TESBİTİ
15 Ekim 2017
KEFİL OLMA
15 Ekim 2017
KIBLE EHLİ KİMDİR?
15 Ekim 2017
KIZ ÇOCUKLARI
15 Ekim 2017
KİNAYELİ BOŞANMA
15 Ekim 2017
KİRA SÖZLEŞMESİ VE FÂİZLE İLGİSİ
15 Ekim 2017
KÖLE - CARİYE HUKUKU
15 Ekim 2017
KÖTÜLÜKLERE KARŞI NE YAPILMALI
15 Ekim 2017
KUR'AN OKUMA SEVABI VE ÖLÜLERE BAĞIŞI
15 Ekim 2017
KUR'AN VE SÜNNET'TE ZULÜM KAVRAMI
15 Ekim 2017
KUR'AN VE SÜNNETTE KERAMETİN DELİLİ VAR MIDIR?
15 Ekim 2017
KUR'AN-I KERİM OKUNMASI HAKKINDA GENEL BİLGİLER
15 Ekim 2017
KUR'ÂN-I KERİM VE ANAYASAL HUKUK DEVLETİ
15 Ekim 2017
KUR'AN-I KERİM, SÜNNET VE AKLIN DEĞERİ
15 Ekim 2017
KUSMA VE ORUCUN BOZULMASI HUSUSU
15 Ekim 2017
KÜFRE RIZA KÜFÜR MÜDÜR?
15 Ekim 2017
KÜRTAJ MESELESİ
14 Ekim 2017
MÂLİ İBADETLERİN ZAMANI VE KEYFİYETİ
14 Ekim 2017
MEDYUMLUK MESLEĞİ VE YILDIZ FALI
14 Ekim 2017
MESCİDLERİN VE CAMİLERİN HUKUKU
14 Ekim 2017
MEZHEPLER NASIL VE NİÇİN KURULMUŞTUR
14 Ekim 2017
MİLEL VE NİHAL EHLİNİN DÜNYA GÖRÜŞÜ
14 Ekim 2017
MUCİZE İLE KERAMET ARASINDAKİ FARKLAR
14 Ekim 2017
MÜBAHLARIN EN SEVİMSİZİ: TALÂK
14 Ekim 2017
MÜBAREK RAMAZAN AYI
14 Ekim 2017
MÜLKÜN SAHİBİ VE RIZIK İÇİN ÇALIŞMAK
14 Ekim 2017
MÜRTED OLMA VE CENAZE NAMAZI - II
14 Ekim 2017
MÜRTED OLMA VE CENAZE NAMAZI - I
14 Ekim 2017
MÜSLÜMANLARI TENKİD ÂDÂBI
14 Ekim 2017
MÜSLÜMANLARIN MASLAHATI, SAVAŞ HUKUKU VE BARIŞ
14 Ekim 2017
MÜTEVATİR-SAHİH HADİS MESELESİ
14 Ekim 2017
MÜZAKERE EDEBİ VE HOCANIN HUKUKU
13 Ekim 2017
NAFİLE İBADETİN VE ZİKRİN ADABI
13 Ekim 2017
NAMAZLA İLGİLİ MUHTELİF HADİSLERİN İZAHI
13 Ekim 2017
NİŞANIN BOZULMASI VE MEHİR HUSUSU
13 Ekim 2017
ORUCUN VAKTİ VE SAHUR YEMEĞİNİN HÜKMÜ
13 Ekim 2017
ORUÇ TUTMAMAYI MÜBAH KILAN ÖZÜRLER
13 Ekim 2017
ÖRF İLE AMEL EDİLEBİLİR Mİ?
13 Ekim 2017
ÖŞÜR BAHSİ
13 Ekim 2017
PEYGAMBERİMİZE (SAV) TA'ZİM VE HÜRMET
13 Ekim 2017
RESÛL VE NEBİ GÖNDERİLMESİNİN HİKMETİ
13 Ekim 2017
RIZIK TEMİNİ
13 Ekim 2017
RUHSAT VE AZİMET İLE AMEL
13 Ekim 2017
SADECE KUR'ÂN?
13 Ekim 2017
SAHİH İMAN İLE SALİH AMEL ARASINDAKİ MÜNASEBET
13 Ekim 2017
SAHUR YEMEĞİ SONRASI İHTİLAM
13 Ekim 2017
SALİH AMELİN RÜKNÜ: SAHİH İMAN
13 Ekim 2017
SERBEST PİYASA EKONOMİSİ VE NARH MESELESİ
13 Ekim 2017
SİYASAL İSLAM VEYA İSLAMİ HAREKETİN KEYFİYETİ
13 Ekim 2017
SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ VE SİGORTA AKDİ
13 Ekim 2017
SÜNNET-İ HÜDA VE ZEVAİD
13 Ekim 2017
ŞEHİR VE KÖY TASNİFİ
13 Ekim 2017
ŞEHİT KİME DENİR?
13 Ekim 2017
ŞERİAT KELİMESİNİN ANLAMI
13 Ekim 2017
ŞİA'NIN ESASLARI
13 Ekim 2017
ŞİİR SANATIYLA İLGİLİ MUHTELİF HADİSLER
13 Ekim 2017
ŞİRKET HUKUKU VE VEKALET ÜCRETİ
13 Ekim 2017
TAHKİKİ İMANIN VE İSTİKAMETİN ÖNEMİ
13 Ekim 2017
TAHKİKÜ'L MENAT VE HÜKÜMLERİN İLLETİ
13 Ekim 2017
TAKİYE MESELESİ
13 Ekim 2017
TEBLİĞ METODLARI
13 Ekim 2017
TEBLİĞ USULÜNÜN ÖNEMİ VE MÜNKERİN ÖNLENMESİ
13 Ekim 2017
TEKLİFLERİN MAHİYETİ VE İCTİHADIN DEĞERİ
13 Ekim 2017
TERAVİH NAMAZININ HÜKMÜ VE KEYFİYETİ
13 Ekim 2017
TEFSİR İLMİ VE ESBAB-I NÜZULÜN ÖNEMİ
13 Ekim 2017
TEVEKKÜL
13 Ekim 2017
TİCARET, HELAL KAZANÇ, ZÜHD VE TAKVA
13 Ekim 2017
TİCARETİN ŞARTLARI
13 Ekim 2017
TİCARİ İHTİLAF VE SULHÜN ŞARTLARI
13 Ekim 2017
TÜCCARIN MALIN AYIBINI GİZLEMESİ VE TİCARETİN HÜKMÜ
13 Ekim 2017
TÜRK MÜSLÜMANLIĞI
13 Ekim 2017
VAKIFLAR
13 Ekim 2017
VEKÂLET VE ÜCRETİ
13 Ekim 2017
VELAYET HUKUKU VE İŞTİŞARENİN KEYFİYETİ
13 Ekim 2017
VELİNİN İZNİ OLMADAN NİKAH KIYILMASI
13 Ekim 2017
YALAN SÖYLEMEK
13 Ekim 2017
YEMİNİN ŞEKLİ VE HÜKMÜ
13 Ekim 2017
YERYÜZÜNDE FESAD ÇIKARMANIN KEYFİYETİ
13 Ekim 2017
YEVM-İ ŞEK ORUCUNUN MAHİYETİ VE HÜKMÜ
13 Ekim 2017
ZEKAT İBADETİNİN EDASI VE ZENGİNLİĞİN ÖLÇÜSÜ
13 Ekim 2017
ZEKAT KİMLERE VERİLMELİDİR
13 Ekim 2017
ZİKİR BAHSİ
13 Ekim 2017
ZORUNLU TASARRUF VE NEMALARIN GERİ ÖDENMESİ
Haber Yazılımı