Yazı Detayı
15 Ekim 2017 - Pazar 23:16
 
DELİLLERİN TEARUZU VEYA MUHTELİF HADİSLER
Yusuf Kerimoğlu
 
 

SORU: "Afganistan'daki iç savaş her Müslümanı üzmektedir. Okul arkadaşlarımız ile konuyu müzakere ederken; bir kardeşimiz, Peygamberimiz (sav)'in, 'İki Müslüman birbirine kılıç çektiği zaman, öldüren de öldürülen de cehennemdedir' buyurduğunu söyledi. Bu hadis-i şerifin kaynağını da gösterdi. (...) Bazı kardeşlerimiz ise; hadislerin Kur'an-ı Kerim ile test edilmesi gerektiğini söylediler. Kur'an-ı Kerim'de yer alan, 'Eğer Müslümanlardan iki taife birbirlerine savaş açarlarsa, hemen aralarını bulunuz. Şayet biri diğerine tecavüze devam ederse, Allah'ın emrine dönünceye kadar o mütecavizlerle savaşın' (Hucurat Suresi: 9) ayeti ile bu hadisi test ettiler. Test sonucunda, hadisin mevzu olduğuna karar verdiler. (...) Müslümanlar birbirlerine silah çekebilirler mi? Bununla ilgili hadis-i şerif sahih midir? Sahih ise, sahabe arasında cereyan eden Cemel ve Sıffin savaşlarını nasıl açıklayabiliriz? İslam fıkhında, meşru müdafaanın hükmü nedir? Tecavüze uğrayan kimse, mütecavizi öldürürse cehennemlik mi olur?"
 


CEVAP: Önce usul üzerinde duralım. Müctehid imamların "tearuzu'l edille" (delillerin tearuzu), muhaddislerin "muhtelifu'l hadis" diye isimlendirdiği konu, fıkıh ve hadis usulünün önemli bir meselesidir. İmam-ı Şafii (rh.a), "Bir yönden de olsa, ikisiyle birden amel etmek imkanı bulunduğu müddetçe, hadisler arasında ihtilaf olduğu söylenemez. Asıl muhtelif; bir hadisin helal, diğer hadisin haram kıldığı için birini terk etmedikçe diğeriyle amel etmek imkanı bulunmayan hadislere denir"(1) diyerek, meselenin inceliğini ortaya koymuştur. Sebeb-i vürudu ve ravileri bilinmeden, hadis-i şeriflerin üzerinde fikir yürütmemekte zaruret vardır. İbn-i Hacer, "Sahih bir hadisin, kendisi gibi sahih bir hadise, aralarında zorlamaksızın cem ve te'lif edilemiyecek şekilde tearuz etmesine muhtelifu'l hadis denilir"(2) tarifini yapmıştır. Meşhur hadisler arasında bile, "muhtelifu'l hadis" durumunda olan ve sebeb-i vürudu bilinmeden açıklanamayacak hadisler vardır. İmam Ebu Cafer Et-Tahavi, "Şerhu Ma'ani'l Asar" isimli eserinde; fıkhi meselelerde müctehid imamlar arasında ihtilafa vesile olan hadisleri zikretmekte ve sonunda kendi tercihini belirtmektedir. Yine "Müşkilu'l Asar" isimli eserinde, delillerin tearuzunu konu edinmiştir. Müctehid seviyesinde ilme sahip olmayan kimselerin, doğrudan doğruya Kur'an-ı Kerim'den ve Resul-i Ekrem (sav)'in sünnetinden hüküm çıkarmaları mümkün değildir. Bu kimselerin, zaruret sebebiyle, müctehid imamların şer'i delillerden çıkardıkları hükümlerle amel etmesi vaciptir. Mektubunuzda da itiraf ettiğiniz gibi; bu inceliğe riayet edilmediği için, fuzuli tartışmalar ortaya çıkmıştır. Bu girişten sonra meseleye geçebiliriz.
Hanefi fukahası; cana, mala, dine, ırza ve namusa karşı yapılan haksız tecavüzlere karşı, meşru müdafaa hakkının bulunduğunda ittifak etmiştir.(3) Zira Resul-i Ekrem (sav)'in, "Kim malını korumak uğruna öldürülürse şehiddir. Kim Allah'ın dinine yardım ve onu muhafaza uğruna öldürülürse şehiddir. Kim canını müdafaa uğruna öldürülürse şehiddir ve kim ehlini (karısını, ırzını) korumak uğruna öldürülürse şehiddir" (4) buyurduğu malumdur. Meşru müdafaa hakkının ortaya çıkabilmesi için bazı şartlar vardır. Birincisi: Haksız tecavüz bulunmalı ve bu tecavüzü başka yolla defetme imkanı olmamalıdır. İkincisi: Meşru müdafaa, tecavüzün sınırlarını aşmamalı ve zulme sebeb olmamalıdır. Üçüncüsü: Meşru müdafaa anında, tecavüz devam ediyor olmalıdır. Resul-i Ekrem (sav)'in, kavga sırasında meydana gelen bir hadisede diyete hükmetmediği bilinmektedir. Şöyle ki; kavga sırasında birisi, diğerinin elini ısırır. Eli ısırılan şahıs, kurtulabilmek için şiddetle çekerken, ısıranın ön iki dişi kırılmıştır. Resul-i Ekrem (sav) bu hadisede, meşru müdafaayı dikkate alarak, diyete hükmetmemiştir.(5) Zira başka türlü elini kurtarma imkanı yoktur.


Şimdi, "İki Müslüman birbirine kılıç çektiği zaman, öldüren de öldürülen de cehennemdedir" hadis-i şerifine geçebiliriz. Bu, iki köy veya mahalle arasında ortaya çıkan kavgada asabiyet, hamiyet ve dünya için öldürme veya öldürülmeye hamledilmiştir.(6) Meşru müdafaa ile bir ilgisi yoktur. Sonuç olarak şunu söyleyebiliriz: Bir Müslüman, (canına, dinine, malına ve ırzına karşı) haksız bir tecavüzle karşılaşırsa, rükünlerine ve şartlarına riayet ederek meşru müdafaa hakkını kullanabilir.

 

Meselenin özü budur.

 

Birbirimize dua edelim.

 

 

 

 

------------------------------------------------------------------------------------------
(1) İmam-ı Şafii-Er Risale-Kahire: 1979 (2 Bsm), Sh: 342, Madde: 925.
(2) İbn-i Hacer-Nüzhatu'n Nazar Şerhi Nuhbeti'l Fiker-Kahire: 1970, Sh: 78.
(3) İmam-ı Serahsi-El Mebsut-Beyrut: ty, C: 24, Sh: 37; ayrıca Şerhu Damad-İst: 1316, C: 2, Sh: 623-624.
(4) Sünen-i Tirmizi-İst: 1401, C: 4, Sh: 28, K. Diyet: 22.
(5) Sahih-i Buhari-İst: 1401, C: 3, Sh:4l; ayrıca Sahih-i Müslim-C: 2, Sh: 1301, K. Kasame: 4; Sünen-i Ebu Davud-C: 4, Sh: 708, K. Diyet: 24. (6) İbn-i Abidin-Reddü'l Muhtar Ale'd Dürri'l Muhtar-İst: 1983, C: 9, Sh: 102 

 
Etiketler: DELİLLERİN, TEARUZU, VEYA, MUHTELİF, HADİSLER,
Yorumlar
Yazarın Diğer Yazıları
15 Ekim 2017
ADİL SİYASETİN VE ZALİM POLİTİKANIN KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
AİLE İÇERİSİNDEKİ İHTİLAFLARIN ÇÖZÜMÜ VE TALAK
15 Ekim 2017
ALINYAZISI, KAZA VE KADER KAVRAMLARI
15 Ekim 2017
ACBÜ'Z-ZENEB, GENETİK ŞİFRE
15 Ekim 2017
ANA-BABAYA NAFAKA
15 Ekim 2017
ANNE VE BABAYA İTAATİN SINIRI NEDİR?
15 Ekim 2017
ANNENİN HUKUKUNU KORUMAK FARZDIR
15 Ekim 2017
ATA DİNİ - II
15 Ekim 2017
ATA DİNİ - I
15 Ekim 2017
BAŞLIK PARASI
15 Ekim 2017
BEDENİN ZEKATI VE SADAKA-I FİTR
15 Ekim 2017
BİDAT EHLİ İLE MÜNASEBETLER
15 Ekim 2017
BİRDEN FAZLA HANIMLA EVLİLİK
15 Ekim 2017
BOŞANMA
15 Ekim 2017
CEHALETİN KEYFİYETİ VE ELFAZ-I KÜFÜR
15 Ekim 2017
CEMAATLER ARASI YARDIMLAŞMA
15 Ekim 2017
CİHAD KAVRAMI VE MÜCAHEDENİN KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
CİNLERİN MAHİYETİ - SİHİR MESELESİ
15 Ekim 2017
ÇEVRE KÜLTÜRÜ VE SİYASİ KANAAT DEĞİŞİMİ
15 Ekim 2017
ÇOCUKLARA İSİM VERİRKEN NELERE DİKKAT ETMELİYİZ?
15 Ekim 2017
ÇOCUKLARIN HAKLARINA RİAYET VE ADALET
15 Ekim 2017
DARÜ'L İSLAM'IN MAHİYETİ VE KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
DEPREM FELAKETİ, KADER VE SÜNNETULLAH
15 Ekim 2017
DEVLET MEMURLUĞU, HEDİYE VE RÜŞVET
15 Ekim 2017
DİNİN KEMALE ERMESİ VE AHKAMIN DEĞİŞMESİ
15 Ekim 2017
DUA NEDİR, ÂDÂBI NASILDIR?
15 Ekim 2017
DÜĞÜNLERDE İŞLENEN CÜRÜMLERİN MAHİYETİ
15 Ekim 2017
DÜNYADAKİ VE AHİRETTEKİ ŞEFAATİN KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
EHL-İ HADİS VE REY EHLİ TASNİFİ
15 Ekim 2017
EHL-İ SÜNNET İLE EHL-İ BİDAT'IN İHTİLAFI
15 Ekim 2017
EVLATLAR ARASINDA AYRIMCILIK
15 Ekim 2017
EVLATLIĞIN MİRASDAN PAYI
15 Ekim 2017
FASIĞIN MİRASI VE HARAM KAZANCIN TASFİYESİ
15 Ekim 2017
FERAİZ HUKUKU'NDA EVLATLIĞIN DURUMU
15 Ekim 2017
FIKIH İLMİNİN ESASLARI - BEYAN MESELESİ
15 Ekim 2017
FISK VE FASIKLIK
15 Ekim 2017
FİDYE VE YAŞLILIĞIN İLİŞKİSİ ÜZERİNE
15 Ekim 2017
FİYAT YÜKSELTMEK
15 Ekim 2017
GAYBA İMAN VE MUGAYYABAT-I HAMSE (5 BİLİNMEYEN) MESELESİ
15 Ekim 2017
GAYRİ MÜSLİMLERLE TİCARET
15 Ekim 2017
GÜNAHLARIN TASNİFİ VE TEKFİR MESELESİ
15 Ekim 2017
GÜZEL AHLAKIN VE EDEBİN KAYNAĞI NEDİR?
15 Ekim 2017
HABERLERİ ÖĞRENMENİN VE YAYMANIN HÜKMÜ
15 Ekim 2017
HAC İBADETİ SONRASI GÜNLÜK YAŞAM
15 Ekim 2017
HADİS USULÜ VE MUHTELİF HADİSLERİN MAHİYETİ
15 Ekim 2017
HARAM MAL İLE TİCARET
15 Ekim 2017
HARAM TİCARET
15 Ekim 2017
HARİCİLER - MÜRCİLER
15 Ekim 2017
HELAL RIZKIN MAHİYETİ VE FAİZİN TOZU DUMANI
15 Ekim 2017
HEVAYA MUHALEFET - TASAVVUF - MÜRŞİD-İ KÂMİL
15 Ekim 2017
HİCRÎ AYLARIN TESBİTİ VE ASTRONOMİ İLMİ
15 Ekim 2017
HİDAYET - DALALET VE HÜKÜMLERİ İLE AMEL
15 Ekim 2017
HİLÂFETİN İLGASI VE KAVMİYETÇİLİK GAYRETLERİ
15 Ekim 2017
HUKUKİ EHLİYET, HÜRRİYET VE ESARET MESELESİ
15 Ekim 2017
ISKAT-I SALAT VE DEVİR MUAMELESİNİN HÜKMÜ
15 Ekim 2017
İBADET HÜRRİYETİ VE FARZ NAMAZLARIN EDASI
15 Ekim 2017
İBADET İLE ADİL VE ZALİM SİYASETİN MÜNASEBETİ
15 Ekim 2017
İBADETLERİN MÜDDETİ VE MAKAM İDDİASI
15 Ekim 2017
İCMA-İ ÜMMET, KIYAS-I FUKAHA VE ÖRF DELİLİNİN MAHİYETİ
15 Ekim 2017
İCTİHAD KAPISI
15 Ekim 2017
İLMİ DELİLLERİN KEYFİYETİ VE USUL-İ FIKIH
15 Ekim 2017
İMAM-I AZAM'IN (RH.A) İCTİHAD ESASLARI
15 Ekim 2017
İMAN İLE AMEL ARASINDAKİ MÜNASEBET
15 Ekim 2017
İMAN VE İSLAM KAVRAMLARININ KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
İMANIN RÜKÜNLERİNDE İHTİLAF OLUR MU?
15 Ekim 2017
İMTİHAN DÜNYASI VE EBEDİ ALEM
15 Ekim 2017
İMTİHAN DÜNYASI, İSTİKAMET VE SABIR
15 Ekim 2017
İNANÇ HÜRRİYETİ İLE CİHAD İBADETİNİN MÜNASEBETİ
15 Ekim 2017
İNSAN AKLI İLE VAHYİN MÜNASEBETİ
15 Ekim 2017
İNSAN HAKLARI - LAİKLİK
15 Ekim 2017
İNSANLARIN TERCİH HAKLARI VE HUKUK NİZAMI
15 Ekim 2017
İNSANLIĞIN MASLAHATI VE UKUBATIN KEYFİYETİ
15 Ekim 2017
İSLÂM VE MÜZİK
15 Ekim 2017
İSLAMİ EĞİTİMİN KEYFİYETİ VE İLİMLERİN TASNİFİ
15 Ekim 2017
İSLÂMİ MÜCADELE, NEFSİN KEYFİYETİ VE SABIR
15 Ekim 2017
İSLAMİ TESETTÜR, DİN VE VİCDAN HÜRRİYETİ
15 Ekim 2017
İSLÂMİ VE RESMİ NİKAH ARASINDAKİ FARKLAR
15 Ekim 2017
İŞ AKDİ VE ÜCRETLENDİRME
15 Ekim 2017
İŞCİNİN ÜCRETİ
15 Ekim 2017
İŞKENCE HADİSESİ VE RUHSATLA AMELİN HÜKMÜ
15 Ekim 2017
İTİKADİ FIRKALAR VE İMAN-AMEL ANLAYIŞLARI
15 Ekim 2017
İTİKAF
15 Ekim 2017
KADER İNANCI
15 Ekim 2017
KADIN HAKLARI VE HAREMLİK-SELAMLIK ANLAYIŞI
15 Ekim 2017
KADIN HAKLARI VE İ'TİKAF MESELESİ
15 Ekim 2017
KADİR GECESİNİN MAHİYETİ VE DEĞERİ
15 Ekim 2017
KAFİR CİNLER İNSANLARA ZARAR VEREBİLİR Mİ?
15 Ekim 2017
KAĞIT PARANIN HÜKMÜ
15 Ekim 2017
KALBİN KEYFİYETİ VE ZİKİR İBADETİ
15 Ekim 2017
KAVMİYETÇİLİK
15 Ekim 2017
KAZA NAMAZI
15 Ekim 2017
KEFFARETİN MAHİYETİ VE ORUÇ FİDYESİNİN TESBİTİ
15 Ekim 2017
KEFİL OLMA
15 Ekim 2017
KIBLE EHLİ KİMDİR?
15 Ekim 2017
KIZ ÇOCUKLARI
15 Ekim 2017
KİNAYELİ BOŞANMA
15 Ekim 2017
KİRA SÖZLEŞMESİ VE FÂİZLE İLGİSİ
15 Ekim 2017
KÖLE - CARİYE HUKUKU
15 Ekim 2017
KÖTÜLÜKLERE KARŞI NE YAPILMALI
15 Ekim 2017
KUR'AN OKUMA SEVABI VE ÖLÜLERE BAĞIŞI
15 Ekim 2017
KUR'AN VE SÜNNET'TE ZULÜM KAVRAMI
15 Ekim 2017
KUR'AN VE SÜNNETTE KERAMETİN DELİLİ VAR MIDIR?
15 Ekim 2017
KUR'AN-I KERİM OKUNMASI HAKKINDA GENEL BİLGİLER
15 Ekim 2017
KUR'ÂN-I KERİM VE ANAYASAL HUKUK DEVLETİ
15 Ekim 2017
KUR'AN-I KERİM, SÜNNET VE AKLIN DEĞERİ
15 Ekim 2017
KUSMA VE ORUCUN BOZULMASI HUSUSU
15 Ekim 2017
KÜFRE RIZA KÜFÜR MÜDÜR?
15 Ekim 2017
KÜRTAJ MESELESİ
14 Ekim 2017
MÂLİ İBADETLERİN ZAMANI VE KEYFİYETİ
14 Ekim 2017
MEDYUMLUK MESLEĞİ VE YILDIZ FALI
14 Ekim 2017
MESCİDLERİN VE CAMİLERİN HUKUKU
14 Ekim 2017
MEZHEPLER NASIL VE NİÇİN KURULMUŞTUR
14 Ekim 2017
MİLEL VE NİHAL EHLİNİN DÜNYA GÖRÜŞÜ
14 Ekim 2017
MUCİZE İLE KERAMET ARASINDAKİ FARKLAR
14 Ekim 2017
MÜBAHLARIN EN SEVİMSİZİ: TALÂK
14 Ekim 2017
MÜBAREK RAMAZAN AYI
14 Ekim 2017
MÜLKÜN SAHİBİ VE RIZIK İÇİN ÇALIŞMAK
14 Ekim 2017
MÜRTED OLMA VE CENAZE NAMAZI - II
14 Ekim 2017
MÜRTED OLMA VE CENAZE NAMAZI - I
14 Ekim 2017
MÜSLÜMANLARI TENKİD ÂDÂBI
14 Ekim 2017
MÜSLÜMANLARIN MASLAHATI, SAVAŞ HUKUKU VE BARIŞ
14 Ekim 2017
MÜTEVATİR-SAHİH HADİS MESELESİ
14 Ekim 2017
MÜZAKERE EDEBİ VE HOCANIN HUKUKU
13 Ekim 2017
NAFİLE İBADETİN VE ZİKRİN ADABI
13 Ekim 2017
NAMAZLA İLGİLİ MUHTELİF HADİSLERİN İZAHI
13 Ekim 2017
NİŞANIN BOZULMASI VE MEHİR HUSUSU
13 Ekim 2017
ORUCUN VAKTİ VE SAHUR YEMEĞİNİN HÜKMÜ
13 Ekim 2017
ORUÇ TUTMAMAYI MÜBAH KILAN ÖZÜRLER
13 Ekim 2017
ÖRF İLE AMEL EDİLEBİLİR Mİ?
13 Ekim 2017
ÖŞÜR BAHSİ
13 Ekim 2017
PEYGAMBERİMİZE (SAV) TA'ZİM VE HÜRMET
13 Ekim 2017
RESÛL VE NEBİ GÖNDERİLMESİNİN HİKMETİ
13 Ekim 2017
RIZIK TEMİNİ
13 Ekim 2017
RUHSAT VE AZİMET İLE AMEL
13 Ekim 2017
SADECE KUR'ÂN?
13 Ekim 2017
SAHİH İMAN İLE SALİH AMEL ARASINDAKİ MÜNASEBET
13 Ekim 2017
SAHUR YEMEĞİ SONRASI İHTİLAM
13 Ekim 2017
SALİH AMELİN RÜKNÜ: SAHİH İMAN
13 Ekim 2017
SERBEST PİYASA EKONOMİSİ VE NARH MESELESİ
13 Ekim 2017
SİYASAL İSLAM VEYA İSLAMİ HAREKETİN KEYFİYETİ
13 Ekim 2017
SOSYAL GÜVENLİK SİSTEMİ VE SİGORTA AKDİ
13 Ekim 2017
SÜNNET-İ HÜDA VE ZEVAİD
13 Ekim 2017
ŞEHİR VE KÖY TASNİFİ
13 Ekim 2017
ŞEHİT KİME DENİR?
13 Ekim 2017
ŞERİAT KELİMESİNİN ANLAMI
13 Ekim 2017
ŞİA'NIN ESASLARI
13 Ekim 2017
ŞİİR SANATIYLA İLGİLİ MUHTELİF HADİSLER
13 Ekim 2017
ŞİRKET HUKUKU VE VEKALET ÜCRETİ
13 Ekim 2017
TAHKİKİ İMANIN VE İSTİKAMETİN ÖNEMİ
13 Ekim 2017
TAHKİKÜ'L MENAT VE HÜKÜMLERİN İLLETİ
13 Ekim 2017
TAKİYE MESELESİ
13 Ekim 2017
TEBLİĞ METODLARI
13 Ekim 2017
TEBLİĞ USULÜNÜN ÖNEMİ VE MÜNKERİN ÖNLENMESİ
13 Ekim 2017
TEKLİFLERİ DİNLEME EDEBİ VEYA İHTİLAF AHLÂKI
13 Ekim 2017
TEKLİFLERİN MAHİYETİ VE İCTİHADIN DEĞERİ
13 Ekim 2017
TERAVİH NAMAZININ HÜKMÜ VE KEYFİYETİ
13 Ekim 2017
TEFSİR İLMİ VE ESBAB-I NÜZULÜN ÖNEMİ
13 Ekim 2017
TEVEKKÜL
13 Ekim 2017
TİCARET, HELAL KAZANÇ, ZÜHD VE TAKVA
13 Ekim 2017
TİCARETİN ŞARTLARI
13 Ekim 2017
TİCARİ İHTİLAF VE SULHÜN ŞARTLARI
13 Ekim 2017
TÜCCARIN MALIN AYIBINI GİZLEMESİ VE TİCARETİN HÜKMÜ
13 Ekim 2017
TÜRK MÜSLÜMANLIĞI
13 Ekim 2017
VAKIFLAR
13 Ekim 2017
VEKÂLET VE ÜCRETİ
13 Ekim 2017
VELAYET HUKUKU VE İŞTİŞARENİN KEYFİYETİ
13 Ekim 2017
VELİNİN İZNİ OLMADAN NİKAH KIYILMASI
13 Ekim 2017
YALAN SÖYLEMEK
13 Ekim 2017
YEMİNİN ŞEKLİ VE HÜKMÜ
13 Ekim 2017
YERYÜZÜNDE FESAD ÇIKARMANIN KEYFİYETİ
13 Ekim 2017
YEVM-İ ŞEK ORUCUNUN MAHİYETİ VE HÜKMÜ
13 Ekim 2017
ZEKAT İBADETİNİN EDASI VE ZENGİNLİĞİN ÖLÇÜSÜ
13 Ekim 2017
ZEKAT KİMLERE VERİLMELİDİR
13 Ekim 2017
ZİKİR BAHSİ
13 Ekim 2017
ZORUNLU TASARRUF VE NEMALARIN GERİ ÖDENMESİ
Haber Yazılımı